Kościół

Na jednym z siedmiu wzniesień, na którym zbudowano Gniezno, zwanym Wzgórzem Panieńskim, wznosi się franciszkańskie sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia oraz bł. Jolenty. Początki tego sanktuarium sięgają połowowy XIII wieku. Książe kalisko-gnieźnieński Bolesław Pobożny wraz ze swoją żoną Jolentą w roku 1259 sprowadził do Gniezna franciszkanów, fundując im również klasztor. Gotycki kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny przy klasztorze franciszkańskim został konsekrowany w 1279 roku. W Gnieźnie dzięki fundacji księcia Przemysława II powstał również klasztor sióstr klarysek. To właśnie od nich swoją nazwę nosi Wzgórze Panieńskie. Do jednonawowego kościoła dobudowano nawę boczną, której górna kondygnacja była używana przez siostry klaryski jako oratorium. Do tego klasztoru w 1292 roku przybyła Jolenta, która po śmierci swego męża Bolesława w 1279 r. wstąpiła do klarysek. W 1613 r. w Gnieźnie, miał miejsce wielki pożar, który zniszczył również kościół oraz klasztor franciszkanów i klarysek. Po jego ustaniu, oprócz gotyckiego prezbiterium, nastąpiła barokizacja świątyni. W czasie tych przeróbek architektonicznych kościoła zerwano gotyckie sklepienie, ponieważ w czasie pożaru runęła na nie wieża, a zastąpiono je sklepieniem barokowym. Formę barokową zyskały też okna. Klasztor przyległy do kościoła formalnie został skasowany w 1836 roku. Natomiast klasztor klarysek został skasowany w 1837 roku, a w kilka lat później zburzono go i w jego miejsce postawiono więzienie. Kościołem pofranciszkańskim zaopiekowali się proboszczowie parafii pw. Świętej Trójcy w Gnieźnie. Po prawie stu latach nieobecności franciszkanie wrócili do Gniezna w 1928 roku. W latach 1930-1932 dokonano regotyzacji kościoła poprzez wymianę w nawie głównej sklepienia barokowego na krzyżowo-żebrowe. Przywrócono dawne gotyckie otwory okienne. Przerobiono dawne oratorium klarysek usuwając strop dzielący kondygnację dolną od górnej. Ponadto usuwając fragmenty ścian dokonano połączenia dawnego oratorium (dziś nawy) z kościołem franciszkańskim.

Błogosławiona Jolenta

To właśnie tam, w dawnym chórze klarysek, umieszczono relikwie bł. Jolenty. Błogosławiona Jolenta (Jolanta, Jukulenta) Arpad, znana również pod imieniem Helena ur. się ok. 1242 r. prawdopodobnie w Ostrzyhomiu. Była córką króla węgierskiego Beli IV i Marii Laskaris, córki greckiego cesarza Teodora I Laskarysa, siostrą m.in. św. Kingi. W dzieciństwie została sprowadzona na dwór Bolesława Wstydliwego, gdzie pod okiem swojej siostry Kingi otrzymała wychowanie oraz wykształcenie. Tam również zetknęła się z duchowością franciszkańską, która miała duży wpływ na kształtowanie Jolenty. W 1256 poślubiła księcia kalisko-gnieźnieńskiego Bolesława Pobożnego. Z tego związku urodziły się trzy córki: Elżbieta (żona Henryka Grubego), Jadwiga (żona króla Władysława Łokietka, matka Kazimierza Wielkiego, a później klaryska w Starym Sączu) i Anna (klaryska w Gnieźnie). Jako księżna zajmowała się m.in. działalnością charytatywną na rzecz szpitali i biednych. Miała również wkład w rozwój życia zakonnego przez wpływ na rzecz nowych fundacji oraz uposażeń klasztorów. Ta działalność wynikała z głębokiej pobożności oraz autentycznego umiłowania Chrystusa. Świadczy o tym późniejsza decyzja o wstąpieniu do klasztoru klarysek w Starym Sączu po śmierci męża. Kiedy jej siostra Kinga, która jako wdowa wstąpiła do klarysek, zmarła wtedy Jolenta przeniosła się do Śremu, a później powróciła do Gniezna, aby resztę swojego życia spędzić w klasztorze klarysek, który dzięki jej staraniom wcześniej został ufundowany, przez Przemysła II. Tam rozwijała cnoty pokory i cierpliwości, które już wcześniej posiadła naśladując ideały franciszkańskie.

Jolenta zmarła w 1298 roku w opinii świętości. Jej wstawiennictwu przypisuje się wiele uzdrowień, łask i nawróceń. Do jej grobu pielgrzymowali m.in. Elżbieta Łokietkówna, Zygmunt Stary i Zygmunt III Waza. Największe ożywienie kultu nastąpiło w XVII w., dzięki czemu w 1631 r. Prymas Polski abp Jan Wężyk powołał komisję do zbadania życia i relikwii Jolenty. W 1776 r. przez Prymasa Polski abpa Gabriela Podoskiego została powołana do życia kolejna komisja beatyfikacyjna. Po zbadaniu dokumentacji przez Stolicę Apostolską, w 1827 r. papież Leon XIII potwierdził kult aktem beatyfikacji. Na polecenie kard. Stefana Wyszyńskiego w 1958 r. przeprowadzono badanie autentyczności relikwii. Szczątki Jolenty są złożone w relikwiarzu (wg projektu S. Odrzywolskiego) spiżowego, pozłacanego i ozdobionego scenami z życia Jolenty. Wspomnienie liturgiczne Jolenty obchodzone jest 15 czerwca. Jest patronką Archidiecezji Gnieźnieńskiej, Wielkopolski, Kalisza oraz chrześcijańskich matek i rodzin.

Obraz Matki Bożej Pocieszenia

W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Pocieszenia, którego ofiarodawcą był Władysław Mituszewski. W 1659 roku, ze względu na nadzwyczajne znaki, jakimi były spadające z obrazu krople potu, został on uroczyście wprowadzony do franciszkańskiego kościoła. Wizerunek ten jest kopią słynnego obrazu Salus Populi Romani, z rzymskiej Bazyliki Matki Bożej Większej. Z czasem zyskał on miano Matki Bożej Pocieszenia. Od tego czasu obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem stał się dla ludu Bożego znakiem pocieszenia i opieki w czasach niebezpieczeństw, kataklizmów, wojen i zagrożeń duchowych. O doznanych łaskach świadczą liczne wota, składane przez wiernych, doświadczających pomocy w swoich potrzebach. Osiemnastowieczni kronikarze franciszkańscy w swych dziełach określali ten obraz jako „imago gloriosa”, czyli słynący łaskami. O rozkwicie kultu można mówić od ok. 1750 roku, kiedy obraz Matki Bożej Pocieszenia został umieszczony w nowym ołtarzu głównym. Do dzisiaj wierni gromadzą się w tym franciszkańskim sanktuarium, aby swoje troski i modlitwy powierzać Panu Bogu za wstawiennictwem Matki Jezusa. To również tutaj przez wieki w „szkole Maryi” wierzący uczyli się kochać Pana Boga i człowieka. Patrząc na spokojną twarz Maryi oraz piękne, szeroko otwarte oczy, zwrócone na nas, jakby pragnące zobaczyć każdego z nas, zobaczyć wszystkie nasze troski, aby później przedstawić je swojemu Synowi, możemy doświadczyć pocieszenia. Maryja przypomina nam, że nie jesteśmy sami pośród naszych zmagań i trosk, ale że jest z nami Ona, jako Matka, a wraz z Nią Jej Syn, Wcielony Bóg.

Ustanowienie sanktuarium

Franciszkanie, będący kustoszami świątyni, jako synowie św. Franciszka z Asyżu przejęli i pielęgnowali duchowe i maryjne dziedzictwo swego założyciela, które przez wieki było rozwijane w Zakonie. Dzięki ich staraniom oraz trwającemu nabożeństwu wiernych, gromadzących się przed wizerunkiem Maryi, w dniu 3 czerwca 1997 roku obraz Matki Bożej Pocieszenia został ukoronowany koronami papieskimi przez Ojca Świętego Jana Pawła II, podczas jego drugiej pielgrzymki do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie. Metropolita Gnieźnieński abp. Henryk Muszyński w dniu 24 maja 1998 r. ustanowił kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia Pani Gniezna. Natomiast ks. bp Wojciech Polak Metropolita Gnieźnieński Prymas Polski w dniu 2 czerwca 2019 roku w Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego i 40 rocznicę I pielgrzymki Ojca Świętego do Gniezna, ogłosił franciszkańską świątynię diecezjalnym sanktuarium Matki Bożej Posieczenia Pani Gniezna i błogosławionej Jolenty.

BACK TO TOP